Radyoterapi Nasıl Yapılır?
Radyoterapi nasıl yapılır sorusu, kanser tanısı alan hastaların ve yakınlarının tedavi sürecini anlamak için en çok merak edilen ve doktorlara sorulan konulardan biridir. Radyoterapi, çoğu zaman ameliyat, kemoterapi, immünoterapi veya akıllı ilaç tedavileriyle birlikte planlanan güçlü bir kanser tedavi yöntemidir. Tedavinin amacı her hastada aynı değildir; bazı hastalarda tümörü küçültmek, bazılarında ameliyat sonrası nüks riskini azaltmak, bazılarında ise ağrı, kanama veya bası gibi şikâyetleri kontrol etmek için uygulanabilir.
Radyoterapi Nedir?
Radyoterapi, yüksek enerjili ışınların kanser hücrelerini hedeflemek için kullanıldığı bir tedavi yöntemidir. Bu ışınlar kanser hücrelerinin DNA yapısına zarar vererek çoğalmalarını durdurmayı veya hücre ölümünü hedefler. Sağlıklı dokular da radyasyondan etkilenebileceği için tedavi planı, tümöre en etkili dozu verirken çevredeki normal dokuları mümkün olduğunca koruyacak şekilde hazırlanır.
Radyoterapi tek başına uygulanabileceği gibi kemoterapi, cerrahi, hormon tedavisi, immünoterapi veya hedefe yönelik tedavilerle birlikte de planlanabilir.
Radyoterapi Hangi Kanserlerde Kullanılır?
Radyoterapi birçok kanser türünde tedavi planının parçası olabilir. Meme kanseri, akciğer kanseri, prostat kanseri, baş-boyun kanserleri, rahim ağzı kanseri, beyin tümörleri, rektum kanseri, lenfoma ve kemik metastazları radyoterapinin sık kullanıldığı alanlar arasındadır.
Radyoterapi şu amaçlarla uygulanabilir:
- Ameliyat öncesi tümörü küçültmek
- Ameliyat sonrası nüks riskini azaltmak
- Kemoterapiyle birlikte kanser kontrolünü artırmak
- Ağrı, kanama veya bası gibi şikâyetleri hafifletmek
- Beyin veya kemik metastazlarında semptom kontrolü sağlamak
- Cerrahiye uygun olmayan hastalarda lokal kontrol hedeflemek
- Bazı kanserlerde küratif yani tam kontrol amacıyla tedavi planlamak
Radyoterapi Nasıl Yapılır?
Radyoterapi süreci doğrudan ışın vermekle başlamaz. Önce hastanın kanser türü, evresi, görüntüleme sonuçları, patoloji raporu ve genel durumu değerlendirilir. Ardından radyasyon onkolojisi ekibi tedavi alanını belirlemek için planlama yapar.
Dıştan radyoterapide hasta cihaz masasına doğru pozisyonda yatırılır. Cihaz, vücudun belirlenen bölgesine dışarıdan yüksek enerjili ışın gönderir. Hasta ışını görmez ve işlem sırasında genellikle ağrı hissetmez. Tedavi her seansta birkaç dakika sürebilir; ancak hazırlık ve pozisyonlama daha uzun zaman alabilir. Dıştan ışın radyoterapisinde tedavi öncesi simülasyon ve tedavi planlaması yapılır; amaç ışının hedefe doğru verilmesini sağlamaktır.
Radyoterapi Planlaması Nasıl Yapılır?
Radyoterapi planlamasında en önemli adım, tedavi edilecek alanın milimetrik olarak belirlenmesidir. Bu amaçla planlama tomografisi çekilebilir. Hastanın her seansta aynı pozisyonda kalabilmesi için maske, vakum yatak veya özel sabitleme ekipmanları kullanılabilir.
Bilgisayar destekli planlama ile tümör bölgesi, riskli lenf alanları ve korunması gereken organlar belirlenir. Böylece hedef dokuya yeterli doz verilirken kalp, akciğer, bağırsak, mesane, omurilik veya tükürük bezleri gibi sağlıklı dokuların korunması hedeflenir.
Radyoterapi Kaç Seans Sürer?
Radyoterapi genellikle 2 ila 7 hafta arası sürer. Ancak seans sayısı kanser türüne, tedavi amacına, tümörün yerine, kullanılan tekniğe ve hastanın genel durumuna göre değişir. Bazı hastalarda kısa süreli birkaç seans yeterli olabilirken, bazı tedaviler haftalar sürebilir.
Tedavi genellikle hafta içi belirli günlerde uygulanır. Her seans küçük dozlar halinde verilir; bu yaklaşıma fraksiyonasyon denir. Fraksiyonasyon, kanser hücrelerini hedeflerken normal dokuların toparlanmasına zaman tanımayı amaçlar.
Radyoterapi İle Kemoterapi Arasındaki Fark Nedir?
Radyoterapi bölgesel bir tedavidir; ışının verildiği alanı hedefler. Kemoterapi ise genellikle damar yoluyla veya ağızdan verilen ilaçlarla tüm vücutta etki gösteren sistemik bir tedavidir. Bu nedenle iki yöntemin amacı ve etki alanı farklıdır.
Bazı kanserlerde radyoterapi ve kemoterapi birlikte uygulanabilir. Bu durumda kemoterapi, radyoterapinin etkisini artırmak veya mikroskobik hastalığı kontrol etmek için planlanabilir. Ancak birlikte tedavi yan etki riskini artırabileceği için hasta yakından takip edilmelidir.
Radyoterapi Ağrılı Mıdır?
Radyoterapi seansının kendisi genellikle ağrılı değildir. Hasta cihaz masasında hareketsiz yatar ve cihaz belirlenen bölgeye ışın verir. Işın hissedilmez, yakmaz ve işlem sırasında hasta cihazla temas eden bir ağrı yaşamaz.
Ancak tedavi ilerledikçe ışınlanan bölgeye bağlı yan etkiler gelişebilir. Ciltte kızarıklık, yorgunluk, boğazda yanma, yutma güçlüğü, ishal, idrar şikâyetleri veya bölgesel hassasiyet tedavi alanına göre değişebilir. Yan etkiler her hastada aynı şiddette olmaz.
Radyoterapi Yan Etkileri Nelerdir?
Radyoterapi yan etkileri ışın verilen bölgeye, toplam doza, seans sayısına ve hastanın genel durumuna göre değişir. Genel yan etkiler arasında yorgunluk, ciltte hassasiyet, kızarıklık veya koyulaşma görülebilir. Bölgesel yan etkiler ise tedavi alanına göre farklılık gösterir. Cancer Research UK, radyoterapi yan etkilerinin tedavi edilen vücut bölgesine göre değiştiğini; bazı hastalarda yorgunluk ve cilt reaksiyonları görülebileceğini belirtir.
Örneğin baş-boyun bölgesinde ağız kuruluğu ve yutma güçlüğü, karın bölgesinde bulantı veya ishal, pelvis bölgesinde idrar ve bağırsak şikâyetleri oluşabilir. Yan etkiler çoğu zaman destek tedavileriyle yönetilebilir.
Radyoterapi Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
Radyoterapi sürecinde ve sonrasında doktorun önerdiği bakım planına uyum önemlidir. Cilt bakımı, beslenme, sıvı alımı, dinlenme ve yan etkilerin erken bildirilmesi tedavi konforunu artırabilir.
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Işınlanan bölgeyi tahriş edici ürünlerden koruyun.
- Doktor önermeden krem veya bitkisel ürün kullanmayın.
- Yorgunluk varsa dinlenme ve hafif hareket dengesini koruyun.
- Yeterli sıvı almaya özen gösterin.
- Beslenme güçlüğü varsa onkoloji ekibine bildirin.
- Ateş, şiddetli ağrı, kanama veya nefes darlığını geciktirmeyin.
- Kontrol randevularını ve görüntüleme planını aksatmayın.
Sonuç
Radyoterapi çoğu zaman multidisipliner kanser tedavisinin bir parçasıdır. Prof. Dr. Işıl Somalı, iç hastalıkları ve tıbbi onkoloji uzmanlığıyla hastanın radyoterapi ihtiyacını cerrahi, kemoterapi, immünoterapi, akıllı ilaç, hormon tedavisi ve destek tedavileriyle birlikte değerlendirir.
Amaç; radyoterapinin ne zaman başlayacağını, kemoterapiyle birlikte verilip verilmeyeceğini, yan etkilerin nasıl yönetileceğini ve tedavi sonrası takip planını hastaya net şekilde anlatmaktır. Böylece hasta süreci yalnızca “ışın tedavisi” olarak değil, bütüncül bir kanser tedavi planının parçası olarak anlayabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Radyoterapi Kaç Dakika Sürer?
Radyoterapi seansının ışın verme kısmı genellikle kısa sürer. Ancak hasta pozisyonlama, cihaz ayarı ve kontrol işlemleri nedeniyle merkezde daha uzun süre kalabilir.
Radyoterapi Kaç Gün Yapılır?
Tedavi süresi kanser türüne, tedavi amacına ve kullanılan plana göre değişir. Bazı hastalarda birkaç seans, bazı hastalarda birkaç haftalık tedavi gerekebilir.
Radyoterapi Saç Döker Mi?
Radyoterapi yalnızca ışın verilen bölgede saç veya kıl dökülmesine neden olabilir. Baş bölgesi ışınlanmıyorsa saç dökülmesi beklenmez.
Radyoterapi Sonrası Vücutta Radyasyon Kalır Mı?
Dıştan radyoterapi sonrası hasta genellikle radyasyon taşımaz. İç radyoterapi veya radyoaktif madde uygulamalarında özel güvenlik kuralları gerekebilir.
Radyoterapi Kemoterapi İle Birlikte Yapılır Mı?
Evet. Bazı kanserlerde kemoterapi ve radyoterapi birlikte uygulanabilir. Bu karar kanser türüne, evreye ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Radyoterapi Yan Etkileri Ne Zaman Geçer?
Yan etkiler tedavi alanına ve hastaya göre değişir. Birçok yan etki tedavi bittikten sonraki haftalarda azalabilir; bazı etkiler daha uzun sürebilir.
Radyoterapi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Radyoterapi planlaması radyasyon onkolojisi uzmanı tarafından yapılır. Tıbbi onkoloji uzmanı ise sistemik tedavi, kemoterapi ve genel kanser tedavi planını birlikte yönetir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlı olup tanı ve tedavi için değildir. Tanı ve tedavi için uzman hekime başvurunuz.
Prof. Dr. Işıl Somalı | İç hastalıkları ve Tıbbi (Medikal) Onkoloji Uzmanı